UDF Nedir? UYAP'ın Belge Formatı, Sade Anlatımıyla

UDF, “UYAP Doküman Formatı”nın kısaltmasıdır. UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden dolaşan dilekçeler, mahkeme kararları, tebligatlar, bilirkişi raporları ve icra evrakı bu biçimde saklanır. Dosyanın uzantısı .udf'dir ve yalnızca bu biçimi tanıyan yazılımlarla açılır; bu yüzden e-tebligat alan bir vatandaş ya da UYAP'tan evrak indiren bir avukat, dosyaya çift tıkladığında çoğu zaman “bu dosya açılamıyor” uyarısıyla karşılaşır.

Teknik olarak bir .udf dosyası, içinde belgenin metnini ve sayfa düzenini taşıyan content.xml adlı bir XML dosyasının bulunduğu sıkıştırılmış bir ZIP paketidir. Belge elektronik imzalıysa pakete imza verisini taşıyan sign.sgn eklenir; bazı dosyalarda belge özelliklerini tutan ek bir dosya da bulunur. Bu yapı iki şeyi açıklar: bilgisayar ve telefonların dosyayı neden bir “arşiv” sandığını (WhatsApp'ın UDF'yi .zip'e çevirmesinin nedeni budur) ve ZIP'i açıp içindeki content.xml'e bakmanın neden işe yaramadığını.

UDF, PDF veya Word'den farklı bir amaçla tasarlanmıştır. PDF sabit bir sayfa görüntüsüdür; Word genel amaçlı bir metin biçimidir. UDF ise UYAP'ın kendi editörünün sayfa düzeni kurallarını (A4, kenar boşlukları, sekme durakları, liste numaralandırması) ve elektronik imzayı tek pakette taşımak için geliştirilmiştir. Yargı sistemi içinde bu tutarlılık işe yarar; sistem dışında ise dosya paylaşmak, yazdırmak ve telefonda okumak zorlaşır.

Resmî açma yolu UYAP Doküman Editörü'dür: Windows, macOS ve Linux için ücretsiz dağıtılır ancak Java gerektirir, kurulum ve güncelleme ister; Mac'te yazdırma ve görüntü sorunları bilinen bir konudur. Android ve iOS için resmî uygulamalar belgeyi görüntüler, düzenlemez ve “desteklenmeyen dosya biçimi” gibi hatalar sık bildirilir. Program kurmadan açmanın yolu tarayıcıdır: AwuCat'te dosyayı bırakırsın, belge UYAP editöründeki görünümüyle açılır; Windows, Mac, Linux, Android ve iPhone'da aynı şekilde çalışır.

Elektronik imza, UDF'nin en önemli parçasıdır. Bir belge imzalandığında content.xml'in o anki içeriği üzerinden 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'na uygun bir imza üretilir ve sign.sgn olarak pakete eklenir. İçerikte tek bir harf bile değişirse imza artık geçersizdir; bu yüzden imzalı bir belgeyi düzenleyip kaydetmek ya da PDF'e çevirmek imzayı yeni dosyaya taşımaz. AwuCat imzalayanın adını, kurumunu ve imza zamanını gösterir, içeriğin imzadan sonra değişip değişmediğini tarayıcıda doğrular; ancak imza oluşturmaz. Hukuki değeri olan belge her zaman orijinal .udf dosyasıdır.

UDF'yi başka biçimlere çevirmek gündelik ihtiyaçtır: yazdırmak veya paylaşmak için PDF'e, alıntı yapmak veya düzenlemek için Word'e. Tersi de sık gerekir: UYAP portalları dilekçeleri UDF ister, bu yüzden Word veya PDF'deki bir dilekçenin UDF'ye çevrilmesi gerekir. AwuCat bu dönüşümlerin hepsini tarayıcıda yapar; çıktılar UYAP Doküman Editörü ile açılabilir. UYAP portallarına yükleme kuralları için kurumun yönergelerini kontrol etmelisin.

Bu belgeler kişisel veri dolu olduğu için nerede işlendikleri önemlidir. AwuCat'te dosyan hiçbir sunucuya yüklenmez: okuma, düzenleme ve dönüştürme tarayıcının belleğinde olur, araç sayfalarında takip komut dosyası yoktur ve ilk ziyaretten sonra çevrimdışı da çalışır. Tarayıcının ağ sekmesini açıp bunu kendin doğrulayabilirsin.

AwuCat bağımsız bir yazılımdır; T.C. Adalet Bakanlığı veya UYAP ile bağlantısı, ortaklığı ya da onayı yoktur. “UYAP” ilgili hak sahibinin tescilli markasıdır ve bu sayfada yalnızca dosya biçimini tanımlamak için anılır.